De Structuur van Creativiteit

Er hangt een mystiek rondom creativiteit. Kunstenaars die ons verwonderen, schrijvers die Nobelprijswaardige verhalen compleet uit hun duim zuigen, een choreografie ons wegblaast. Waar halen ze die geniale ideeën vandaan?

Uit de dunne lucht, zou een Amerikaan zeggen.

Foto: Danja Vermeulen

De bedenker moet wel een lijntje hebben lopen met iets spiritueels, goddelijks of bovenmenselijk. Hoe kun je anders zijn of haar werk verklaren?

Veel mensen die zich bezig houden met creatieve projecten geven zelf ook aan dat ‘nieuwe ideeën’ vaak plotseling lijken te ontstaan. Een melodie, een stuk tekst, de schetsen die de basis vormen voor een schilderij. Alsof er heel kort een portaal opent met een andere wereld en het idee als in een sci-fi film teleporteert naar je hoofd.

Daarom hadden de Grieken het over Muzen, entiteiten die zorgden voor inspiratie en ideeën. Van buitenaf.

Als je jezelf niet creatief vindt, is dat vaak omdat je gelooft dat anderen een betere connectie met die Muzen hebben dan jij. Hun teleportatieportaal is gewoon beter afgestemd op die spirituele hogesnelheidslijn vol inspiratie.

Als je zo denkt, dan externaliseer je creativiteit en inspiratie. Iets anders is verantwoordelijk voor het feit dat jij wel of geen creatieve ideeën bedenkt.

Dat is net zoiets als jezelf opsluiten in je huis achter je Netflix-account en gamecomputer, en dan maar hopen dat de Liefde van je Leven uit zichzelf materialiseert in je woonkamer. Gaat niet gebeuren, je zult toch echt zelf op zoek moeten gaan.

Creativiteit is actie. Actie die jij moet ondernemen.

Oudere video van Het Creatief Atoom

En dat is de basis van Het Creatief Atoom, het project dat ik opgezet heb om jou te helpen je creativiteit te ontdekken en te ontwikkelen.

Creativiteit is een proces. Een proces waar jij veel invloed op hebt. En dat je dus kunt ontdekken en ontwikkelen.

De kern van dat proces - de neutronen van het Creatief Atoom - bestaat uit vier stappen. En ondanks dat het creatief proces erg chaotisch, lukraak en ongrijpbaar kan aanvoelen, verloopt het eigenlijk altijd min of meer langs die vier neutronen.

Wat zijn de vier neutronen van het creatief proces?

1. Inspiratie - Er komt iets nieuws in je op, bijvoorbeeld omdat je twee dingen met elkaar associeert: ik hou van melk, ik hou van cola. Waarom bestaat er geen Melk-Cola?

2. Idee - De inspiratie vormt een idee: Ik ga kijken of Melk-Cola lekker smaakt.

3. Innovatie - Je sleutelt aan je idee, omdat het in de praktijk niet helemaal blijkt te werken zoals je had bedacht: Melk-Cola is niet te haggelen, dus vervang ik de melk door wodka.

4. Implementatie - Je hebt zoveel gesleuteld aan je idee, dat het klaar is om aan de wereld te tonen: je Wodka-Cola is een groot succes op je verjaardagsfeestje, en klaar om in productie genomen te worden.

De basistekening die ik maakte van het Creatief Atoom

Eigenlijk doorloopt elk creatief idee min of meer deze vier stappen. Zo kun je voor jezelf achterhalen waar jouw creativiteit blijft hangen.

Misschien heb je meer inspiratie nodig. Dan zijn er zeker handelingen die je kunt ondernemen (of juist niet ondernemen) om inspiratie op te wekken.

Misschien heb je veel inspiratie, maar blijft dat hangen in dagdromen en vluchtige fantasieën. Schrijf dan vaker je vage concepten op, zodat het ideeën worden.

Wellicht kom je vaak wel tot vorming van je ideeën en concepten, maar laat je het daarbij. Je moet die ideeën testen, uitdiepen, onderzoeken, aanpassen en door ontwikkelen.

En tot slot kan het zijn dat je toch regelmatig met vergevorderde plannen komt, maar dan dat laatste stapje van het delen van je ingeving met de wereld niet durft te nemen. Daarom zijn er miljoenen mensen die een boek aan het schrijven zijn, en veel minder die een boek geschreven hebben (ik kijk ook even naar mezelf nu).

Door je bewust te zijn van dit creatieve proces en de stappen die je daarin zet, kun je beter achterhalen waar bij jou de ‘creativiteit’ blijft hangen. En kun je stappen zetten om die obstakels weg te halen of te omzeilen.

Op die manier haal je creativiteit weg uit het mystieke, en maak je het praktisch. Ideaal!

PS De vier stappen die ik omschreven heb, zijn een deductie van veel boeken, docu’s en artikelen die ik in de loop der jaren over creativiteit of het creatief proces heb gelezen, maar toen ik laatst ging opzoeken hoeveel variaties er op deze stappen bestaan, bleken er al talloze wetenschappers te zijn geweest die tot een soortgelijk proces zijn gekomen.

In dit artikel op Science Direct vind je allerlei variaties. Wellicht zit er eentje tussen die juist weer beter bij jou aansluit. Ik heb de tabel met alternatieven hieronder opgenomen:

Authors (Year) - Phases of the creative or innovation process

Wallas (1926) - 1. preparation, 2. incubation, 3. illumination, 4. verification

Osborn (1953) - 1. fact-finding, 2. idea-finding, 3. idea evaluation

Parnes (1967; Osborn-Parnes 5-stage CPS model) - 1. fact-finding, 2. problem-finding, 3. idea-finding, 4. solution-finding, 5. acceptance-finding

Busse & Mansfield (1980) - 1. problem selection, 2. effort at solution, 3. setting constraints, 4. transformation, 5. verification and elaboration

Schmidt-Tiedemann (1982) - 1. exploration, 2. innovation, 3. diffusion

Amabile (1983) - 1. problem or task presentation, 2. preparation, 3. response generation, 4. response validation, 5. outcome

Mumford et al. (1994) - 1. problem discovery, 2. problem definition, 3. problem construction

Basadur (1994) - 1. problem-finding, 2. problem-solving, 3. solution implementation

Shneiderman (2000) - 1. collect, 2. relate, 3. create, 4. donate

Mace & Ward (2002) - 1. artwork conception, 2. idea development, 3. making the artwork, 4. finishing the artwork, 5. resolution

Basadur & Gelade (2005) - 1. generating, 2. conceptualizing, 3. optimizing, 4. implementing

Kilgour (2006) - 1. definition, 2. combination, 3. idea generation

Schuler & Görlich (2007) - 1. problem discovery, 2. information search, intake and valuation, 3. concept combination, 4. idea generation, 5. development of a solution approach, 6. idea evaluation, 7. adaption and realization, 8. communication and implementation

Zhang & Bartol (2010a,b) - 1. problem identification, 2. information-searching and encoding, 3. idea generation

Botella et al. (2011) - 1. reparation, 2. concentration, 3. incubation, 4. ideation, 5. insights, 6. verification, 7. planning, 8. production, 9. validation

Cropley & Cropley (2012) - 1. preparation, 2. activation, 3. generation, 4. illumination, 5. verification, 6. communication, 7. validation

Botella et al. (2013) - 1. general idea or ‘vision’, 2. documentation/reflection, 3. first sketches, 4. testing forms or ideas, 5. provisional object/ draft, 6. final work/series

Sadler-Smith (2015) - 1. preparation, 2. incubation, 3. intimation, 4. illumination, 5. verification

Fouad et al. (2018) - 1. generation of ideas, 2. concept development, 3. development of the prototype, 4. production and marketing

Zaverzhenets & Łobacz (2021) - 1. opportunity identification, 2. ideation and idea management, 3. concept development, 4. development, 5. testing and validating, 6. launch